Oparzenia

Oparzenia

Powierzchnia skóry dorosłego człowieka wynosi około 2m². Jej grubość waha się od 1,5 do 5 mm w zależności od miejsca na ciele. Skóra składa się z trzech warstw.

Warstwa zewnętrzna skóry to naskórek. Pełni on funkcję ochronną i jest barierą pomiędzy środowiskiem zewnętrznym, a wnętrzem organizmu. Drugą  warstwę stanowi skóra właściwa. Jest ona zbudowana  z tkanki łącznej w której znajdują się naczynia krwionośne włosowate, mieszki włosowe, zakończenia nerwowe, a także gruczoły potowej i łojowe. Ostatnia, najgłębiej położona  warstwa to tkanka podskórna, która zbudowana jest z tkanki łącznej oraz licznych komórek tłuszczowych.

Skóra odgrywa w ludzkim organizmie bardzo ważną funkcję. Przede wszystkim chroni ona  narządy wewnętrzne przed wpływem środowiska zewnętrznego. Odpowiada ona również za utrzymanie równowagi pomiędzy ustrojem, a otoczeniem. Zabezpiecza przed utratą płynów oraz przenikaniem do organizmu drobnoustrojów. Za pośrednictwem skóry do mózgu człowieka docierają informacje ze świata zewnętrznego. Skóra pełni również ważną rolę w procesach termoregulacji,   utrzymując prawidłową temperaturę ciała.

Skóra człowieka jest w sposób szczególny narażana na różnego rodzaje uszkodzenia i urazy, wśród których istotne miejsce przypada oparzeniom. W literaturze fachowej funkcjonuje klasyfikacja oparzeń oparta na przyczynie. Wyróżniamy więc:

  1. Oparzenia termiczne

Powstają w efekcie działania wysokiej temperatury. Źródłem oparzenia może być płomień, ciecz, para wodna lub rozgrzane ciało stałe. Co ciekawe, oparzenia termicznego może wystąpić już przy temperaturze 42°C. Stopień uszkodzenia tkanek uzależniony jest od czasu transmisji źródła ciepła na skórę. W wyniku działania czynnika cieplnego o temperaturze 42°C naskórek ulega martwicy po  6 godzinach ekspozycji. Wraz ze wzrostem temperatury skraca się czas, po którym pojawią się zmiany martwicze.Dla temperatury 55°C wystarczą tylko 3 minuty działania ciepła, a przy temperaturze 70°C  1 sekunda. Przy ekspozycji na temperaturę przekraczającą  55°C dochodzi do uszkodzenia skóry oraz  głębszych tkanek.

  • Oparzenia chemiczne

Powstają w efekcie kontaktu ze żrącymi substancjami chemicznymi takimi jak kwasy, zasady, niektóre środki czystości lub substancje toksyczne. Rozległość i stopień oparzenia chemicznego uzależnione są od właściwości substancji jej stężenia oraz czasu ekspozycji. Oparzenia chemiczne są najczęściej głębokie, a rozległość zmian decyduje najczęściej o konieczność interwencji chirurgicznej w obrębie uszkodzonych tkanek.

  • Oparzenia elektryczne

Są wynikiem porażenia prądem. Konsekwencje tego typu oparzeń uzależnione  są od rodzaju prądu,  jego częstotliwości, napięciaorz okolicy ciała, której dotyczy porażenie. Istotny jest również czas ekspozycji na działanie prądu. Oparzenia spowodowane prądem mogą prowadzić do martwicy skóry lub głębszych tkanek.

  • Oparzenia radiacyjne

Są efektem działania promieniowania radioaktywnego lub słonecznego. Stopień uszkodzenia tkanek uzależniony jest od rodzaju promieniowania, jego intensywności oraz czasu ekspozycji.

W oparciu o głębokość uszkodzeń tkanek klasyfikujemy oparzenia w oparciu o 4-stopniową skalę.

Oparzenie 1°

Powstaje najczęściej jako efekt krótkotrwałego kontaktu z gorącą parą, wodą lub zbyt długiej ekspozycji na słońce. Oparzenie 1-go stopnia obejmuje tylko naskórek. Objawem jest rumień, czyli zaczerwienienie skóry i niekiedy niewielki obrzęk. Oparzenie to jest bardzo bolesne, ból ma charakter piekący. Po 2-3 dniach pacjent zaczyna odczuwać w miejscu oparzenia silny świąd.Oparzenia te goją się szybko, w ciągu kilku dni.

Oparzenie 2°

W tym stopniu oparzenia mamy do czynienia z uszkodzeniem  naskórka i części skóry właściwej. Objawy to zaczerwienienie, obrzęk oraz obecność pęcherzy wypełnionych surowiczym płynem. Pęcherzepokryte są martwym naskórkiem, który unosi się do góry pod wpływem gromadzącego się pod nim płynu tkankowego.  Oparzenia te są niezwykle bolesne. Jeżeli mamy do czynienia z oparzeniem powierzchownym ( stopień II a) zmiany goją się w ciągu 10-21 dni. Oparzenia 2-go stopnia powstają najczęściej w efekcie oblania powierzchni skóry wrzątkiem, gorącym olejem lub po kontakcie skóry z parą wodną. 

Nieco inaczej ma się sytuacja w przypadku oparzeń   2° głębokich ( II b). Obejmują one poza naskórkiem  pełną grubość skory właściwej. W tym przypadku stwierdza się biało zabarwioną skórę z czerwonymi punktami w okolicy mieszków włosowych oraz uszkodzenie zakończeń nerwowych co zmniejsza bolesność. Oparzenie to goi się w ciągu kilku tygodni

Oparzenie 3° 

Ten stopień oparzenia dotyczy uszkodzenia naskórka i pełnej grubości skóry właściwej. Zmiany goją sięsię bardzo długo i często wymagają przeszczepu skóry.  W obrazie klinicznym stwierdza się suchą, twardą skórę o zabarwieniu białoszarawym, a następnie  żółtym lub brunatnym. Skóra przy ucisku nie blednie, co jest spowodowane obecnością skrzeplin w naczyniach krwionośnych. Zniszczeniu ulegają receptory nerwowe, co  sprawia, że czucie jest całkowicie zniesione. Stopniowo martwica wysycha tworząc strup. Po oddzieleniu strupa rana wypełnia się ziarniną i goi, pozostawiając twarde i grube blizny.

Oparzenie 4° 

Ten typ oparzenia obejmuje poza całą grubością skóry również niżej położone tkanki takie jak: ścięgna, mięśnie.  W skrajnych sytuacjach dochodzi do  zwęglenia oparzonej części ciała.  

W oparciu o  rozległość oparzenia oraz ich stopień   oparzenia dzielimy na lekkie, średnie i ciężkie.

Oparzenia lekkie:

– oparzenia I stopnia,

– oparzenia II stopnia < 15% powierzchni ciała u dorosłych i więcej niż 10 % powierzchni ciała u dzieci,

–  oparzenia III stopnia obejmujące poniżej 2% powierzchni ciała.

Oparzenia średnie:

– oparzenia II stopnia obejmujące powyżej 25% powierzchni ciała u dorosłych,

– oparzenia II stopnia obejmujące 10-20 % powierzchni ciała u dzieci,

– oparzenia II stopnia obejmujące: ręce, twarz, uszy, oczy, krocze, stopy,

– oparzenia III stopnia obejmujące 2-10% powierzchni ciała.

Oparzenia ciężkie:

– oparzenia II stopnia obejmujące powyżej 25% powierzchni ciała u dorosłych,

– oparzenia III stopnia <10% niezależnie od wieku,

– oparzenia III stopnia twarzy, rąk, szyi, stóp, dłoni, krocza, tułowia, okrężne kończyn, – oparzenia dróg oddechowych, elektryczne, powikłane innym urazem lub chorobami współistniejącymi.

W ocenie ciężkościoparzeń rozległość jest istotniejszą informacją niż głębokość. Do  precyzyjnej oceny wielkości oparzonej powierzchni wykorzystuje się tzw. regułę dziewiątek Wallace’a, wg której ciało dzieli się na pola stanowiące 9% lub 18% całkowitej powierzchni. U osób dorosłych głowa i każda kończyna górna stanowią 9%, natomiast przód tułowia, tył tułowia i każda kończyna dolna stanowią po 18%. Wyjątkiem są okolice krocza, które stanowią 1%. W przypadku dzieci powyżej 5 roku życia reguła dziewiątek wygląda inaczej: głowa to 18%, ręce – po 18%, nogi- po 14%, cały tułów – 36%. 

W przypadku niemowląt w określaniu rozległości oparzeń stosuje się regułę piątek, według której powierzchnia głowy oraz przodu i tyłu tułowia stanowi po 20% powierzchni ciała. Każda kończyna to 10% ogólnej powierzchni

W ocenie rozległości oparzeń używa się również reguły dłoni. Według tej reguły  powierzchnia ręki oparzonego odpowiada 1% łącznej powierzchni jego ciała. Wielokrotność powierzchni ręki wskazuje wielkość procentową obszaru oparzenia (reguła ta nie odnosi się do dzieci).

Pierwsza pomoc:

  1. Odizolowanie poszkodowanego od źródła gorąca.
  2. Zdjęcie odzieży (jeśli nie przykleiła się do ciała), pierścionków, biżuterii, zegarka.
  3. Schłodzenie oparzonego miejsca chłodną wodą(15 – 20 min.), nie stosujemy lodu.
  4. Założenie „mokrego opatrunku” (jałowa gaza + mokry kompres) lub opatrunku hydrożelowego.
  5. Lekkie zabandażowanie.
  6. Pomoc lekarska jest niezbędna dla oparzeń od 2-go stopnia.

Nigdy nie należy:

  1. Zdejmować odzieży przyklejonej do skóry.
  2.  Do schładzania stosować innych płynów niż woda.
  3. Na oparzone miejsce stosować przylepiec.
  4. Usuwać z rany obce ciała.
  5. Rozrywać pęcherzy.
  6. Stosować spirytus, preparaty z alkoholem oraz maści.

Produkty stosowane w leczeniu

Opatrunki hydrożelowe to przezroczyste żelowe „płaty” o grubości ok. 3,5 mm i galaretowatej strukturze. Składają się z ponad 90% wody. Są dostępne w różnych rozmiarach i kształtach.  W znaczeniu ściśle medycznym są to żelowe opatrunki wyprodukowane w  oparciu o kompozycję naturalnych i syntetycznych polimerów, w których fazą rozproszoną jest woda. Struktura polimeru (trójwymiarowa oraz przestrzenna) została usieciowana za pomocą wiązki elektronowej, przez co opatrunki są sterylne i bardzo wytrzymałe.  

Opatrunek hydrożelowy znacznie wyróżnia się pod względem właściwości w porównaniu do innych opatrunków specjalistycznych: 

  • przezroczysty płat hydrożelu pozwala na obserwację rany bez konieczności zdejmowania opatrunku, 
  • elastyczna i miękka struktura opatrunku jest przyjemna dla skóry, 
  • dzięki dużej wytrzymałości mechanicznej opatrunki mogą być stosowane na trudno dostępne miejsca, tj. stawy, twarz, dłonie, 
  • dzięki dużemu uwodnieniu utrzymuje wilgotne środowisko na powierzchni rany, co przyspiesza proces regeneracji naskórka, opatrunek oddaje zawartą w swej budowie wilgoć i nawilża suche rany, 
  • absorbuje wydzieliny z sączących się ran – zatrzymuje je wewnątrz swojej struktury, przez co hamuje rozwój bakterii i mikroorganizmów, zmniejszając ryzyko zakażenia rany, 
  • dobrze przylega do rany, ale nie przykleja się do niej – zmiana opatrunku jest bezbolesna i bardzo prosta, 
  • ogranicza dostęp środowiska zewnętrznego do rany, w tym np. drobnoustrojów, przez co chroni ranę przed zakażeniem,  
  • wspomaga oczyszczanie rany z komórek martwiczych,  
  • jest przepuszczalny dla gazów oraz roztworów (umożliwia nasączenie opatrunku zewnętrznego lub samej struktury hydrożelu w roztworze leku), 
  • stosowany przy oparzeniach koi miejsce urazu oraz w istotnym stopniu działa przeciwbólowo, 
  • nie wywołuje alergii, jest biokompatybilny,  
  • opatrunki hydrożelowe można ciąć bez obaw o rozlanie się ich, lub utratę ich właściwości,
  •  opatrunek zmieniamy co 1-3 dni w zależności od stopnia sączenia się rany bądź jej wysuszenia.  

W przypadku drobnych oparzeń I ranę powinno się schłodzić strumieniem zimnej wody (przez około 15 minut), a następnie po lekkim jej osuszeniu należy nałożyć opatrunek hydrożelowy. W przypadku poważniejszych oparzeń II oraz III stopnia należy jak najszybciej założyć opatrunek hydrożelowy na ranę, a następnie zgłosić się do specjalisty.

Przed zmianą lub nałożeniem opatrunku należy dokładnie umyć ręce oraz oczyścićranę. Następnie powinno się delikatnie osuszyć ranę i nałożyć na nią opatrunek hydrożelowy (obojętnie którą stroną). Jego rozmiar powinien być dopasowany do rany. Opatrunek stabilizujemy i zabezpieczamy  bandażem.

Poza opatrunkami hydrożelowymi w leczeniu oparzeń zastosowanie znajduje również Argosulfan.Jest to krem do stosowania miejscowego, zawierający sól srebrową sulfatiazolu, która wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne w stosunku do licznych bakterii Gram-ujemnych i Gram-dodatnich. Argosulfan stosowany jest w leczeniu zakażeń w przypadku:

  • oparzeń skóry wszystkich stopni (także popromiennych),
  • odleżyn,
  • przewlekłych owrzodzeń podudzi.

Argosulfan zabezpiecza ranę oparzeniową przed zakażeniem, tworzy warstwę ochronną, zapewnia właściwą wilgotność, a także przyspiesza gojenie rany.Argosulfan można stosować bez opatrunku lub w opatrunkach zamkniętych.

W przypadku leczenie oparzeń oczyszczoną ranę oparzeniową należy pokryć, w warunkach aseptycznych, warstwą kremu Argosulfan o grubości 2-3 mm. Rana powinna być pokryta kremem przez cały czas leczenia. Jeżeli z jakieś przyczyny część rany zostanie odsłonięta, miejsca odsłonięte należy pokryć świeżą warstwą kremu. Opatrunek na ranę nie jest konieczny, lecz może być założony w uzasadnionych przypadkach. Argosulfan należy stosować do czasu wygojenia rany lub wykonania przeszczepu skóry.